Smult

 

Husten er tid for slakting for dei som balar med det. Ein del sender nok dyra sine med bilen til slaktehuset, men framleis er der fleire som gjer det heime. Før var det om å gjera å nytta alle ressursane dyret gav, frå indrefilet, ytrefilet og lår, til hjarte, lever og blod.
Smult var ein ressurs som vart brukt til svært mykje, både i matlaging og i gardsdrifta elles. Det var viktig å få ut så mykje av smulten som mogleg, og då laga ein mellom anna finke eller skre som det også vert kalla.

Finke som attåtmat
Bukhinna, som også vert kalla nekkjo, vart hakka opp eller malt saman med nyrer og hjerte og anna brukande innmat. Hjertet måtte vatnast godt ut i eddikvatn før det var brukande. Alt etter kva slakt ein hadde hatt føre seg, blanda ein dette saman med isteret på grisen eller talgen på sauen. Dette hakket vart kokt til smulten smelta, så blei det tømt i eit klede, og den fine, blanke smulten vart silt av.
Det kjøthakket som var att i kledet vart skjerpa på panna, gjerne saman med meir reint kjøt. Dette vart ete anten som eigen rett eller saman med poteter og anna kjøt.

Bakst og impregnering
Smulten vart brukt til steiking av hjortebakkels og sjølvsagt smultringar, til steiking av anna mat, og somme tider på brødskiva som smør. Det var også godt å gni inn spenane til kua med smult, så slapp ein at ho vart sår. Om ein skrue sat fast eller ei hengsle knirka for mykje var det å henta smulten og smøra på.
Det vart også kokt såpe på smulten, og når vinteren kom med slaps og regn, var det ingenting som hjalp betre mot våte bein enn eit godt lag smult på skoen.