41. Krigsseglardagbok del 2

 

Av Finn Dyngvold
Marsteinen 14. august 1980

Angst – kan nokon setja seg inn i korleis dei hadde det dei som segla ute i desse åra. Segla med bensin, bomber, miner, granatar. Dei som hadde vore med på torpederingar, sett sine beste kameratar på ned, høyrt skrika deira. Johannes sine ord om at det må oppleves før en kan forstå er vel det næraste ein kan koma.

Det finst sjøfolk frå den gong som endå 30-40 år seinare, kan vakna om natta av draumar der dei søkk nedover og nedover til tangen sluttar seg om dei med lange fangarmar. Dei høyrer igjen naudskrika frå venene sine som går ned og opplever igjen korleis der er å vera innestengd i ein smadra lugar eller øydelagt maskinrom i stupande mørke.

Årelang angst – dei set sine spor i eit menneske…

La oss sjå på nokre dagboknotat om ubåtvarsel, djupvassbombing, flyåtak og tankar omkring dette og andre ting.
Torsdag den 1. april 1943 i konvoi med ammunisjon om bord:
I Halifax kom der in 500 amerikanere som var frosset ihjæl i livbåtene. De kom fra en troppetransport, alt sont gjør at når en får ubåtvarning blir nervene på høispenn.

Sundag 4. April klokka 8.30:
Pent veir men tykk tåke fremdeles, og nu går vi alene for konvoyen mistet vi i natt… det blir ikke hyggelig vist vi skal gå alene med denne fæle lasten. Det er omtrent håpløst… ansiktene til guttene viser tydelig nervøsitet, men ingen sier noe…

Måndag den 5. april klokka 02.40:
Jeg har ligget fullt påkledd i køien i 1 1/2 time, men ken dessverre ikke få såve – Vi ruller nokså meget nu og vinder frisker på etter hvert. Mange rare tanker svirrer rundt i hodet på en når en sitter sånn og timene snegler sig av sted.

Tysdag 6. april klokka 12.30:
Ubåtvarning – akkurat idet att vi kom ut av isen men jeg satt her og skrev gikk klokken. Isen sluttet like pludselig som den kom men ubåtvarningen var blind alarm – Antagelig et lite isflag han har sett.

Dei knuste baugen i isen og måtte gå attende til Halifax og reparera, men kort tid seinare dreg att i ein 60 båt stor konvoi. No har dei i tillegg også landminer. Det fører til fylgjande notat Langfredag 23. april:
Vi er lastet med jern og ammunisjon – den verste last som en båt kan ha. Ja selv en bombeflyver åver Berlin har mer sjanse enn vi vist han blir truffet.

Den sorte vimpel – teiknet på ubåtvarsel – var frykta. Den gjekk opp rett som det var. Langfredag 23. april oppunder Grønlands kyster:
Kl. 7 akurat nu dypper dypvannsbombene rundt båten, i dette øieblikk smeller dem, der blev sluppet ca. 10. 15 stykker… Jeg får vel ta livbeltet på mig og gå op på poppen og drive litt, men det snøer og er flere kuldegrader ute, så det er ikke noe hyggelig.
Tysdag 4. mai (etter at konvoien er komen til England):
Middag – fikk en trist meddelelse att jageren Eskdalen er senket. Om bord der var Magne Vinnes og jeg vet ikke enda om han er reddet. Jeg snakket med han når jeg var i London og vi blev enig om att vist den ene av os kom frem til Norge i live og ikke den andre skulde vi fortelle dem jamme alt vad vi visste og en hilsen fra vedkommende…

Sundag 15. august 1943 utanfor Portugal på veg til Argentina:
Kl. Er 20 om aftenen og når jeg skriver dette her kan jeg høre kanonenes torden fra antiluftsskytset. Va har vert bombet i et trek siden kl. 18, men hittil har ingen båter blitt truffet, alle bombene er falt i sjøen. 3-tommeren akterut har gått for fulle mugger så rusten skvetter rundt i lugaren… En time senere. Bombinger fortsetter. En båt truffet og sunket. En annen antagelig skadet. Skytinga er meget nerveslitende.
Det er nu stille med bombingen, men ubåtsignal er gått…

Dagboka inneheld òg ein masse anna som godt kunne vore skrive i fredstid og som viser at krigen til tross så gjekk livet om bord sin vante gang. Om prat i messa, om mat, om vedlikehaldsarbeide, om fritidssyslar, om purring av messeguten og om vêr og vind. Men som ein raud tråd gjennom heile dagboka går angsten – dette vonde som alltid låg der og lurte. Johannes vart aldri ferdig med denne novembernatta i 1942 då verda gjekk under for han i akterskipet, innestengd med døde og såra; med ropa frå båtsmannen som ikkje kunne hjelpast. Ingen krigsseglar kunne seia seg fri for angst og for mange vart det noko som fylgde dei etter krigen var slutt. Det skulle gå årevis før me forstod dette og krigsseglarane fekk sin rettvise pensjon og etterbehandling. Det var ikkje det minste fortidleg. Alt under krigen skreiv Nordahl Grieg:

Førti tusen norske sjøfolk,
en for alle valgte strid,
valgte hjemløshet og lengsel,
valgte flammedød og koldbrann,
valgte drift på spinkle flåter
tusen ville mil fra hjelpen:
evig heder skal de ha!

Evig heder – Ja, korleis vart det med den?
Våren 1980 – 35 år etter at krigen var slutt – kom det ein medalje i posten til krigsseglaren. Nokre var forbitra og sende medaljen tilbake. Andre rista på hovudet og tenkte at det var betre seint enn aldri. Men for mange var det for seint.

Johannes Vinnes døydde i 1950 – 38 år gamal…